Audiogram to kluczowe narzędzie w diagnostyce laryngologicznej, które pozwala precyzyjnie określić kondycję naszego słuchu. Choć na pierwszy rzut oka może przypominać skomplikowany wykres giełdowy, w rzeczywistości jest czytelną mapą dźwięków, które docierają do naszych uszu. Zrozumienie tego zapisu jest pierwszym krokiem do poprawy jakości życia dla milionów osób zmagających się z niedosłuchem. W poniższym artykule wyjaśnimy, jak czytać ten dokument, co oznaczają poszczególne symbole i dlaczego regularne testy słuchu powinny stać się stałym elementem naszej profilaktyki zdrowotnej.
Spis treści
Audiogram co to jest?
Graficzny zapis wyniku badania słuchu
Audiogram to profesjonalny wykres przedstawiający czułość słuchu danej osoby w odniesieniu do średniej normy słuchowej. Jest to wizualna reprezentacja tego, jak ciche dźwięki jesteśmy w stanie usłyszeć na różnych wysokościach (tonach). Na osi poziomej wykresu zazwyczaj znajdują się częstotliwości wyrażone w hercach (Hz), natomiast na osi pionowej natężenie dźwięku w decybelach (dB HL). Dzięki takiemu układowi lekarz lub protetyk słuchu może precyzyjnie wskazać, w którym obszarze dźwiękowym pojawia się problem – czy dotyczy on niskich basów, czy może wysokich pisków.
Warto zaznaczyć, że audiogram nie jest wynikiem stałym na całe życie! Zmiany w strukturze ucha oraz naturalne procesy starzenia sprawiają, że krzywa słyszenia ewoluuje, co wymaga okresowej weryfikacji przez specjalistów.
Podstawowe narzędzie diagnostyczne audiometrii tonalnej
Audiogram jest efektem badania zwanego audiometrią tonalną, która uchodzi za standard w ocenie sprawności narządu słuchu. Podczas testu pacjent przebywa w wyciszonej kabinie i reaguje na sygnały dźwiękowe o różnym natężeniu przesyłane przez słuchawki. Wynik ten pozwala nie tylko stwierdzić obecność ubytku, ale także określić jego dynamikę. Warto pamiętać, że interpretacja audiogramu wymaga uwzględnienia obu uszu oddzielnie, ponieważ niedosłuch rzadko jest idealnie symetryczny.
Różnica między progiem słyszenia prawego i lewego ucha może sugerować konkretne patologie, takie jak jednostronne uszkodzenie nerwu słuchowego, co wymaga pogłębionej diagnostyki obrazowej, np. rezonansu magnetycznego.
Jakie informacje przedstawia audiogram?
Progi słyszalności i norma słuchowa
Audiogram wskazuje przede wszystkim próg słyszenia, czyli najcichszy dźwięk danej częstotliwości, który badana osoba jest w stanie zarejestrować w co najmniej 50% prób. Za normę u osób dorosłych przyjmuje się próg słyszenia mieszczący się w przedziale od 0 do 20–25 dB. Jeśli krzywa na wykresie opada poniżej tych wartości, mamy do czynienia z niedosłuchem. Ciekawostką jest fakt, że „zero audiometryczne” nie oznacza całkowitej ciszy, lecz uśredniony najcichszy dźwięk słyszany przez zdrowego, młodego człowieka.
U dzieci normy te są znacznie bardziej rygorystyczne, ponieważ nawet niewielki ubytek rzędu 15 dB może negatywnie wpływać na rozwój mowy i procesy uczenia się w hałaśliwym środowisku szkolnym.
Stopień i rodzaj niedosłuchu
Z audiogramu dowiemy się, jak głęboki jest ubytek słuchu oraz jaki ma charakter: przewodzeniowy, odbiorczy czy mieszany. Stopień niedosłuchu klasyfikuje się zazwyczaj jako lekki (26–40 dB), umiarkowany (41–70 dB), znaczny (71–90 dB) lub głęboki (powyżej 90 dB). Rodzaj ubytku określa się poprzez porównanie dwóch krzywych: przewodnictwa powietrznego (badanie w słuchawkach) oraz przewodnictwa kostnego (badanie z wibratorem umieszczonym za uchem). Jeśli obie krzywe pokrywają się poniżej normy, problem leży w uchu wewnętrznym (niedosłuch odbiorczy). Jeśli krzywa kostna jest w normie, a powietrzna nie – problem dotyczy ucha zewnętrznego lub środkowego (przewodzeniowy).
Rodzaje audiogramów i ich zastosowanie
Audiogram tonalny
Audiogram tonalny to najczęściej spotykany typ wykresu, który skupia się na czystych tonach i służy do określenia progu słyszalności fizycznej. Jest to badanie subiektywne, wymagające współpracy pacjenta, który naciska przycisk w momencie usłyszenia sygnału. To fundament, na którym opierają się wszystkie rodzaje audiogramów wykorzystywane w doborze aparatów słuchowych. Pozwala on na stworzenie profilu pacjenta i zrozumienie, jakie częstotliwości dźwięków wymagają wzmocnienia.
Audiogram mowy
Audiogram mowy uzupełnia badanie tonalne, sprawdzając nie tylko to, co pacjent słyszy, ale przede wszystkim to, co rozumie. Zamiast czystych tonów, pacjentowi prezentowane są listy słów o różnym natężeniu. Wynik przedstawia się w procentach poprawnego rozumienia słów w stosunku do głośności (dB). Jest to kluczowe badanie przy protezowaniu słuchu, ponieważ zdarza się, że pacjent słyszy dźwięki (ma dobry audiogram tonalny), ale jego mózg nie potrafi ich poprawnie zinterpretować jako konkretne słowa (słaba dyskryminacja mowy).
Interpretacja audiogramu
Jak interpretować wykresy i progi słyszenia?
Interpretacja audiogramu opiera się na odczytywaniu dwóch linii: czerwonej (koła) dla ucha prawego i niebieskiej (krzyżyki) dla ucha lewego. Wykres czytamy od lewej do prawej. Lewa strona to niskie tony (np. szczekanie psa, dudnienie), a prawa to tony wysokie (np. śpiew ptaków, dzwonek telefonu). Im niżej na wykresie znajduje się linia, tym głośniejszy musi być dźwięk, aby został usłyszany. Specjaliści często nakładają na audiogram tzw. “banan mowy” – obszar, w którym mieszczą się najważniejsze dźwięki ludzkiej mowy. Jeśli Twoje wyniki znajdują się poniżej tego obszaru, będziesz mieć trudności z rozumieniem rozmówców.
Co oznaczają różne częstotliwości dźwięków?
Poszczególne częstotliwości dźwięków na audiogramie odpowiadają za różne aspekty słyszenia i rozumienia świata. Niskie częstotliwości (250–500 Hz) to głównie samogłoski i tło akustyczne; dają one mowie energię i głośność. Wysokie częstotliwości (2000–8000 Hz) są kluczowe dla rozumienia spółgłosek takich jak „s”, „f”, „p”” czy „t”. To właśnie w tym zakresie najczęściej pojawiają się pierwsze ubytki słuchu związane z wiekiem lub hałasem. Osoba z takim niedosłuchem często mówi: „Słyszę, że ktoś mówi, ale nie rozumiem co”.
Złe wyniki audiogramu – co dalej?
Jakie kroki podjąć po diagnozie ubytku słuchu?
Po otrzymaniu wyniku wskazującego na niedosłuch, pierwszym krokiem powinna być konsultacja z lekarzem otolaryngologiem lub audiologiem. Specjalista musi wykluczyć przyczyny medyczne, które można wyleczyć farmakologicznie lub chirurgicznie (np. zapalenie ucha, zalegająca woskowina, otoskleroza). Jeśli ubytek ma charakter trwały i odbiorczy, kolejnym etapem jest wizyta u protetyka słuchu, który pomoże dobrać odpowiednie rozwiązanie wspomagające słyszenie.
Możliwości leczenia i rehabilitacji
Możliwości leczenia zależą od rodzaju niedosłuchu, jednak współczesna technologia oferuje szeroki wachlarz rozwiązań – od nowoczesnych aparatów słuchowych po implanty ślimakowe. Aparaty słuchowe są dziś miniaturowymi komputerami, które nie tylko wzmacniają dźwięki, ale też redukują hałas i łączą się ze smartfonem. Ważnym elementem jest także rehabilitacja słuchu, czyli trening mózgu w ponownym przetwarzaniu bodźców dźwiękowych. Im szybciej podejmiemy działanie po zauważeniu zmian na audiogramie, tym lepsze efekty osiągniemy.
Q&A – Pytania i odpowiedzi
- Czy badanie audiometryczne boli?
Nie, badanie jest całkowicie bezbolesne i nieinwazyjne. Polega jedynie na słuchaniu dźwięków przez słuchawki.
- Jak często należy wykonywać testy słuchu?
Osobom po 50. roku życia oraz pracującym w hałasie zaleca się wykonywanie profilaktycznego audiogramu raz w roku.
- Czy wynik audiogramu może się poprawić?
W przypadku niedosłuchu odbiorczego (wynikającego z uszkodzenia komórek słuchowych) zmiany są zazwyczaj trwałe, ale możliwe do skorygowania aparatem. Niedosłuch przewodzeniowy może ustąpić po leczeniu medycznym.
- Czym są decybele (dB) na wykresie?
Decybele określają głośność dźwięku. Na audiogramie 0 dB to cisza bliska absolutnej, a 120 dB to próg bólu.
- Co oznaczają symbole ‘O’ i ‘X’ na wykresie?
Symbol „O” (zazwyczaj czerwony) oznacza ucho prawe, natomiast „X” (niebieski) oznacza ucho lewe.
